fbpx

Czym są granice?

Granice psychologiczne to fundament postrzegania siebie jako odrębnego człowieka z prawem do samostanowienia. Wyznaczają terytorium, na którym samodzielnie ustalamy zasady. Jeśli mamy dobrze ukształtowane granice, rozumiemy, na co mamy zgodę – a na co nie, mamy zaufanie do tego, co czujemy i jesteśmy w stanie aktywnie komunikować swoje granice oraz ich bronić. Potrafimy też być w kontakcie z granicami innych, nie przekraczać ich i nie negocjować.

Granice są kształtowane w kontakcie z ludźmi, z którymi pozostajemy w ważnych relacjach. Ich fundament pochodzi z dzieciństwa, więc umiejętność jasnego komunikowania i poszanowania granic, którą wpajali nam nasi opiekunowie, wpłynęła na to, jak funkcjonujemy.

Zdrowe granice

Zdrowe granice to granice elastyczne. Każdy z nas jest w ciągłym kontakcie z otoczeniem i w procesie negocjowania granic w odniesieniu do oczekiwań innych ludzi. W efekcie granice mogą się zmieniać i aktualizować w miarę zmiany sytuacji.

Sztywne, nienegocjowalne granice mogą przestać pasować do kontekstu. Ich efektem może być poczucie izolacji, osamotnienia i braku bliskości.

Z kolei brak granic może naruszać poczucie bezpieczeństwa, powodować frustrację i skutkować kłopotami z wywiązywania się ze zobowiązań, które przekraczają nasze możliwości.

Problemy z granicami

Nie czuję granic

O przekroczeniu granic informuje złość. Zabranianie dzieciom wyrażania złości zapowiada przyszłe problemy z rozumieniem granic. Osoby, które nie przeszły w dzieciństwie treningu radzenia sobie ze złością, mogą reagować nieadekwatnie i wyciągać karabin maszynowy na błahe naruszenie granic. Mogą też nie czuć złości i zamieniać ją na smutek lub wycofanie.

Proces wychowania dziecka to nieustanna praca z granicami. Ostateczny efekt zależy od tego, w jaki sposób i w jakich sytuacjach nasi opiekunowie je naruszali. Mogło to dziać się w sytuacjach niezbędnych („nie, nie możesz włożyć widelca do kontaktu”), albo w sytuacjach mających dyscyplinować do dostosowywania się do oczekiwań społecznych („nie interesuje mnie, że w spodniach ci wygodniej, na urodziny włożysz sukienkę, żeby wyglądać jak prawdziwa panienka” albo „natychmiast podejdź i pocałuj ciocię!”).

Wieloletnie naruszanie granic, polegające na kontrolowaniu, uciszaniu, kwestionowaniu wyborów czy stosowaniu przemocy, odbiera zaufanie do własnych odczuć. Może to skutkować koniecznością wykonania solidnej pracy przywracającej kontakt z własnymi granicami lub w przypadku osób, które mają w zwyczaju komentować, dyscyplinować, czy mówić ludziom, jak powinni żyć – wokół poszanowania granic innych ludzi.

Nie umiem obronić granic

Taka postawa może płynąć z braku zaufania do umiejętności czucia własnych granic z uwagi na proces wychowania lub doświadczenie gasligthingu w kontakcie z bliską osobą. Gasligting polega na manipulacji odczuciami, która skutkuje zwątpieniem w siebie. Chodzi o trywializowanie uczuć („nie przesadzaj, nic takiego się nie stało!”), dyskredytowanie poprzez zaprzeczanie sytuacjom, które miały miejsce („ale co Ty opowiadasz!”), lub obarczanie odpowiedzialnością za odczucia innego człowieka („zobacz, co narobiłaś!”).

Przyczyną mogą być również przekonania, które powstrzymują przed obroną granic. Na przykład myśli takie jak „nie chcę być egoistką i myśleć tylko o sobie”. Takie przekonanie utrudnia obronę granic, bo stawia nas w sytuacji, w której postrzegamy siebie jako osobę, której mniej się należy. Dodatkowo może pojawić się tendencja do oddawania innym swojego czasu i energii, bo nie zakładamy, że te zasoby należą do nas, a ich wydatkowanie powinno podlegać negocjowaniu. 

Częstym problemem jest także brak praktycznego treningu obrony granic. Warto ćwiczyć komunikaty broniące granic np. „Nie zgadzam się”, „Nie mam na to przestrzeni”, „Proszę, nie rób tego”. Łatwiej bronić granic, które wcześniej zostały jasno zakomunikowane. Wtedy można się do nich odnieść i powiedzieć „Prosiłam Cię, żebyś nie dawała mi rad, więc tego nie rób”.

Kilka rad jak stawiać granice

Marta Niedźwiecka, autorka podcastu „O Zmierzchu” uważa temat granic, za jeden z kluczowych filarów dobrostanu psychicznego. W odcinku o granicach daje takie rady w zakresie dobrego kształtowania granic:

  1. Poczuj swoje TAK i swoje NIE.
  2. Mów wprost o swoich granicach.
  3. Nie dawaj więcej, niż możesz i nie bierz więcej, niż potrzebujesz.
  4. Ćwicz odejście od wymogów, jakie masz być ze względu na wzorzec kulturowy.
  5. Dominacja i podległość to objaw dysfunkcji granic. Jeśli obserwujesz u siebie któreś z tych zachowań, zajmij się tematem granic.
  6. Ciesz się swoimi granicami, bo one Cię chronią!